[194/25] - 1906.: "Popielate słońca"

"Popielate słońca"

Żaneta Pawlik

„Dobrze wiedzieć, że komuś na tobie zależy.”

Człowiek rodzi się z pięcioma zmysłami, a właściwie z sześcioma, jeśli uwzględnimy intuicję. Ten ostatni nie jest u każdego dostatecznie rozwinięty, ale wzrok, smak, węch, dotyk i słuch to podstawowe narzędzia, dzięki którym poznajemy świat i doświadczamy rzeczywistości. Gdy wszystkie działają poprawnie, rzadko zastanawiamy się nad ich znaczeniem – przyjmujemy je jako coś oczywistego, naturalnego, niepodważalnego. Dla bohatera książki „Popielate serca” każdy zmysł nabiera szczególnego znaczenia.

Leszek Stryjak, trzydzieści lat temu stracił wzrok wskutek choroby. Wówczas był młodym, zdrowym i pełnym energii człowiekiem, który miał przed sobą całe życie. Dziś, zbliżając się do pięćdziesiątki, jest zgorzkniały, zmęczony, pozbawiony radości, a każdy dzień wydaje mu się taki sam. Jego historia pokazuje, jak dramatycznie zmienia się rola zmysłów, gdy jeden z nich zostaje utracony, i jak człowiek musi nauczyć się żyć na nowo, korzystając z tego, co mu pozostało.

Dotyk staje się jego oczami. To dzięki niemu poznaje kształty, faktury, przestrzeń. Rzeźbienie w glinie było dla niego formą terapii, sposobem na wyrażenie emocji i odnalezienie spokoju. Niestety, z czasem porzucił tę pasję, gdy związał się z Ewą. Rezygnacja z rzeźbienia symbolizuje utratę części siebie, jakby odciął się od jedynego źródła ukojenia. Słuch jest dla niego podstawowym narzędziem kontaktu ze światem – pozwala mu rozeznać się w sytuacji, wyczuć zagrożenie, usłyszeć otaczający świat. Węch i smak, choć mniej wyeksponowane w powieści, również wspierają go w codziennych czynnościach, przypominając, że nawet drobne bodźce mogą mieć znaczenie. Intuicja, ten szósty zmysł, odgrywa rolę w relacjach, które Leszek nawiązuje, szczególnie w spotkaniu z Joanną. To ona pozwala mu zaufać, otworzyć się na drugiego człowieka, mimo że życie nauczyło go ostrożności.

Autorka pokazuje także, jak ważne są stałe elementy w otoczeniu osoby niewidzącej. Ten sam układ mebli czy przedmiotów w domu daje Leszkowi poczucie bezpieczeństwa, podczas gdy niespodziewane zmiany, zwłaszcza na zewnątrz stają się dla niego poważnym utrudnieniem. Ewa, jego partnerka, od lat opiekuje się nim, ale po tylu latach czuje się zmęczona i zniechęcona. Tym bardziej, że Leszek nie ma łatwego charakteru i nie docenia jej starań. Obowiązek ciągłego pilnowania swego partnera odbiera jej poczucie szczęścia, sprawia, że nie potrafi już cieszyć się życiem. Nie może też liczyć na córkę Basię, która jawnie okazuje ojcu pogardę – celowo go trąca, mówi do niego w sposób poniżający, pozbawiona empatii. To postać, którą trudno polubić, bo jej zachowanie wobec ojca jest egoistyczne, okrutne i raniące.

W kontraście do tego pojawia się Joanna – podróżniczka, która opisuje swoje eskapady w Internecie. Poznajemy ją, gdy właśnie leci z koleżanką do Tajlandii, by odreagować kryzys, jaki obecnie przezywa po zakończonym romansie z szefem i zwolnieniu pracy. Spotkanie z Leszkiem, opisane w blurbie, nie następuje od razu, lecz dopiero po przeczytaniu kilkudziesięciu stron, gdyż poznajemy też jej sytuację i dotychczasowe wydarzenia. Jej obecność w życiu mężczyzny wprowadza więcej dynamiki i urozmaica panującą wcześniej, ale też uświadamia to, co dla niego ważne. Nie polubiłam Joanny, jakoś nie mogłam jej zaufać, a to, co zrobiła na końcu, tylko utwierdziło mnie w moim odczuciu. Po prostu się na niej zawiodłam.

Jednym z bardziej poruszających wątków, będących nieco w tle, jest obecność psa przewodnika o imieniu Tala. Przez dziesięć lat labradorka wiernie towarzyszyła Leszkowi, pomagając mu funkcjonować w świecie zewnętrznym, prowadząc go przez codzienne przeszkody, dając poczucie bezpieczeństwa. Teraz jednak Tala jest chora i wymaga opieki. Ten motyw uderza szczególnie mocno, bo pokazuje, że nawet to, co było dla Leszka podporą, zaczyna się chwiać. Choroba psa symbolizuje kruchość wszystkiego, na czym budował swoje życie. Utrata wzroku była pierwszym ciosem, a teraz grozi mu utrata jedynego towarzysza, który dawał mu poczucie bezpieczeństwa. To sprawia, że jego samotność staje się jeszcze bardziej dotkliwa.

Styl autorki jest powolny i stonowany. Nie jest to łatwa lektura, którą czyta się szybko – wręcz przeciwnie, dłuższe opisy z mniejszą ilością dialogów spowalniają akcję, która nie toczy się wartko. Autorka bardzo sugestywnie pokazuje, jak Leszek postrzega i czuje, jak odbiera rzeczywistość, gdy dzieje się coś, czego nie do końca rozumie, nie rozpoznaje. Dopiero ukazanie tej samej sytuacji z innej perspektywy – na przykład Ewy czy Joanny – pozwala zrozumieć, co się właściwie stało. To zestawienie perspektyw jest niezwykle ważne, bo pokazuje różnice w odbiorze świata. Leszek żyje w świecie dźwięków, dotyku, intuicji, podczas gdy inni widzą obrazy, kolory, gesty. Dzięki temu możemy dostrzec, jak bardzo różni się doświadczenie osoby niewidomej od doświadczenia osoby widzącej, i jak łatwo może dojść do nieporozumień, gdy brakuje wspólnego punktu odniesienia.

„Popielate serca” to powieść o skomplikowanych relacjach międzyludzkich zmuszająca do refleksji nad tym, jak postrzegamy świat i jak bardzo jesteśmy uzależnieni od naszych zmysłów. Dzięki powolnemu, stonowanemu stylowi autorki możemy wejść w świat człowieka, który pragnie funkcjonować normalnie, pomimo niedoskonałości zdrowotnej. Autorka sprawia, że możemy poczuć jego ograniczenia, jego lęki i nadzieje. To lektura, która jest surowa w swoim wyrazie, ale prawdziwa, pokazująca ludzką naturę – tę dobrą, zdolną do empatii i poświęcenia, ale też tę podłą, nieczułą, wykorzystującą niepełnosprawność drugiego człowieka. To książka, w której szczęście jawi się jako wartość nadrzędna, choć osiągnięcie go wymaga odwagi, otwarcia się na drugiego człowieka i przezwyciężenia własnych ograniczeń.

Książkę przeczytałam w ramach współpracy z wydawnictwem

Wydanie: I

Data premiery: 07.10.2025r.

Ilość stron: 340

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Wymiary: 140x205 mm

ISBN: 978-83-8335-679-2

Wydawnictwo:  Zysk i S-ka

Moja ocena: 4/6

1375. - "Tamarynd"

"Tamarynd"

Marząc o lepszym jutrze

Żaneta Pawlik

Wydanie: I

Data premiery: 28.03.2023 r.

Ilość stron: 376

Wymiary: 140x205 mm

Oprawa: miękka ze skrzydełkami

ISBN 978-83-8202-854-6

Wydawnictwo: Zysk i S-ka

Moja ocena: 6/6

„Niewiele trzeba, by znaleźć się po ciemnej stronie życia.”

Powyższy cytat doskonale oddaje charakter najnowszej powieści pani Żanety Pawlik pt.: „Tamarynd”, która w podtytule sugeruje życiową, a więc i niełatwą opowieść. To było moje drugie spotkanie z tą pisarką, która po raz kolejny dostarczyła mi moc wrażeń i przeżyć. Wprawdzie nieco innych niż w swej debiutanckiej książce „Mowy nie ma!”, ale równie intensywnych i urozmaiconych.

Anna Piechucka, a właściwie Liliana Piechucka, wraca właśnie do Polski po rocznej nieobecności w rodzinnych Katowicach. Zostawia za sobą trudny okres życia i planuje rozpocząć wszystko od nowa. Rozpoczyna pracę w miejscowym Centrum Psychiatrii, jako pielęgniarka. Wynajmuje kawalerkę, której daleko do przytulnego mieszkania, ale mimo to Anka ma nadzieję, że najgorsze ma za sobą i z optymizmem patrzy w przyszłość. 

Pierwszy dzień w pracy nie należy jednak do najprzyjemniejszych, a spotkanie w domu rodzinnym kończy się jak zwykle kłótnią, więc początek pobytu w Polsce nie daje okazji do dobrego nastawienia. W jej życiu pojawia się sporo osób, które wpływają na jej decyzje, dostarczają zarówno powodów do zmartwień, frustracji, jak i radości. Jednym z nich jest przystojny i sympatyczny policjant, Franek Małecki, który nie jest wolny od swoich zmartwień. Jest mężczyzną po czterdziestce, ma za sobą rozwód, po którym pozostały mu obawy przed kolejnym związkiem, więc do znajomości z Anką podchodzi ostrożnie. Jego dumą jest dorosła córka Agata, która razem z narzeczonym planuje wspólną przyszłość. Jednak problemów dostarcza wciąż była żona, Iwona, która nie do końca pogodziła się z zakończeniem małżeństwa.

Wzrok przykuwa urocza okładka książki i to ona najpierw zmotywowała mnie, by po nią sięgnąć. Tytuł brzmi intrygująco, a notka na końcu książki nie oddaje całkowicie tego, co znajduje się za tak uroczą oprawą. Zaznacza tylko początek zdarzeń, która śledzimy na ponad 37 stronach.

Tamarynd to indyjska roślina, więc spodziewałam się wątku związanego z krajem jego pochodzenia. I taki motyw się pojawił, jako marzenie do zrealizowania i element ubioru w postaci bransoletki, którą Anna otrzymała od swej przyjaciółki Jadwigi. Gdy zaczynała pracę w szpitalu psychiatrycznym, ich znajomość zaczęła się niezbyt przyjemnie. Jadźka, która była zatrudniona jako salowa, od początku uprzedziła się do nowej pracownicy. Z czasem pojawiły się sytuacje, dzięki którym obie kobiety połączyły przyjacielskie więzy. Jednak nie były one na tyle silne, by Jadwiga chciała zwierzyć się koleżance ze wszystkich swoich zmartwień. Pokazywała światu swoją pozytywną stronę przybierając maskę osoby silnej, radosnej i beztroskiej. Wiadomym było tylko, że kilka lat temu straciła córkę, a jej mąż odsiaduje karę w więzieniu.

W tej powieści spotykamy wiele osób z różnymi problemami  i o każdej z nich dowiadujemy się w trakcie pojawiania się kolejnych wydarzeń w życiu bohaterki. Anka jest w niej główną osią, wokół której toczą się kolejne epizody, a wraz z nimi poznajemy poszczególne postacie. Każda z nich dźwiga swój bagaż doświadczeń, zmartwień, wzbudzając przy tym różne emocje. Jedni dają się lubić od razu, a wobec innych potrzeba więcej na to czasu, ale są też takie osoby, do których trudno mi było przekonać się niemal do końca. Taką postacią jest na przykład matka Anki, Maria, która reprezentuje  tę część społeczeństwa, która polega tylko na zdaniu proboszcza, chodzi do kościoła, modli się, deklaruje wiarę w Boga, ale tak naprawdę nie ma w sercu odrobiny miłości i empatii wobec najbliższej osoby. Potrafi sączyć jadem i wciąż doprowadza do kłótni ze swoją córką. Zupełnie inną osobą jest jej mąż, Lucjan, który jest postacią epizodyczną, ale dał się poznać, jako spokojny mężczyzna kochający swoje dzieci, a nawet swoją krnąbrną żonę.

Powieść „Tamarynd” przypomina barwny kolaż z jasnymi i ciemniejszymi plamami, wieloma odcieniami złożony z historii kilku osób doświadczonych na różne sposoby przez los. Każda z nich pozostawiona jest ze swoimi myślami i zmartwieniami, skrywając często przed innymi swoje prawdziwe oblicze. Ich historie sprawiają wrażenie autentycznych i prawdziwych, mimo że powieść zawiera fikcyjne zdarzenia, stąd z łatwością wnikamy w ich umysły i odczucia, mając swoje własne przemyślenia w danym temacie.

Fabuła biegnie dosyć szybko, gdyż dzieje się w niej dosyć dużo ze względu na sporą ilość wątków. Autorka zastosowała w niej narrację trzecioosobową, dzięki czemu możemy zajrzeć do umysłu i duszy każdej z pojawiających się osób. Często przeszłość przeplata się z teraźniejszością, gdyż w obecne zdarzenia są wpasowane obrazki z wcześniejszych lat. Nie mają one wyraźnego oznaczenia przybierając formę refleksji lub wspomnień. W ten sposób poznajemy lepiej poszczególnych bohaterów i ich tajemnice.

Tak duża ilość osób nie daje poczucia chaosu, gdyż autorka zgrabnie lawiruje pomiędzy poszczególnymi wydarzeniami i łączy wszystko w jedną całość. Przedstawia ich losy stopniowo, naprzemiennie, dając poznać coraz lepiej każdą z postaci. Wszyscy okazują się w tej opowieści ważni, a poprzez ich historie powstał, w pewnym sensie, portret społeczeństwa wraz z problemami dotykającymi współcześnie dużą rzeszę ludzi. Dodatkowo autorka pokazuje realizm tzw. opieki zdrowotnej pod kątem uzależnień, różnych chorób, w tym psychicznych. Wyłania się nieudolność polskiego systemu zdrowotnego i błędy, które prowadzą do pogorszenia stanu pacjenta. Tutaj dobrym przykładem jest siostra Anny, Karolinka, która prawie straciła wzrok w wyniku niewłaściwie przeprowadzonych kilku operacji. Dopiero skierowanie do renomowanego profesora poza granice Polski zakończyło się sukcesem, ale wymagało dużych nakładów finansowych. To kosztowało Annę ogromne poświęcenie siebie, wyjścia ze swojej strefy komfortu, by z zgromadzić odpowiednią sumę pieniędzy dla ukochanej siostry. 

O książce można by pisać jeszcze dużo więcej, gdyż jest ona wielowymiarowa i wielowątkowa, więc nie jest możliwe przedstawienie w recenzji wszystkich poruszanych zagadnień. Całkowicie zgadzam się z rekomendacjami zamieszczonymi na skrzydełkach okładki, gdyż z pewnością jest to powieść obok której trudno przejść obojętnie. 

Jedyne, co mnie nieco zwiodło to zakończenie, ponieważ powieść skończyła się w takim momencie, który mógł być jeszcze bardziej rozwinięty. Zabrakło mi konkretnego, bardziej dokładniejszego opisu finałowych zdarzeń. 

Zawsze, bowiem czytając jakąś książkę, zwłaszcza dobrą, mam obawy, co do ostatnich scen, gdyż osobiście lubię pełniejsze kumulacyjne sytuacje, które nastroją mnie pozytywnie, zanim ujrzę napis KONIEC. W powieści „Tamarynd” nie miałam odczucia, że zawarta w niej historia wybrzmiała do końca. Pozostał lekki niedosyt, ale może właśnie o to autorce chodziło.

Książkę przeczytałam, dzięki wydawnictwu:

 

1136. - "Mowy nie ma!"

"Mowy nie ma!"

Żaneta Pawlik

Wydanie: I
Data premiery: 21 czerwca 2022r.
Ilość stron: 384
Oprawa: miękka ze skrzydełkami
Wymiary: 140x205 mm
Wydawnictwo: Zysk i S-ka
Moja ocena: 6/6

„Wszyscy żyjemy w jakiejś bańce. Kiedy ktoś lub coś ją przekłuje, przecieramy oczy ze zdziwienia, choć od początku zdawaliśmy sobie sprawę, że poza nią jest jeszcze inny świat.”

Jedyną pewną w życiu rzeczą jest zmiana, która powoduje nie raz rewolucję w naszym uporządkowanym z pozoru świecie. Gdy coś się kończy, robi miejsce nowym wydarzeniom, ludziom i sytuacjom. Życie bowiem nie lubi pustki i zawsze ma dla nas coś w zanadrzu. Przekonali się o tym bohaterowie książki pt.: „Mowy nie ma!”, u których przeszłość pozostawiła swoje ślady.

Adam Roztowski jest ratownikiem medycznym, który wykonuje ten zawód z pasją. Często jest zmęczony, wykończony długimi dyżurami, stresem i niedospaniem. Mimo tego ma jeszcze siłę udzielać się w każdy czwartek w miejscowej Klubokawiarni, pomagając rozdawać ciepłe posiłki bezdomnym. Ma za sobą trudne doświadczenia i teraz pragnie na nowo poukładać swoje życie. Dzięki tej postaci mamy okazję poznać realia pracy na SOR-ze, warunki tzw. opieki medycznej i pracę osób zatrudnionych w służbie zdrowia. Ten obraz nie napawa optymizmem, gdyż poza ludzkim nieszczęściem, dramatami, bólem wyraźnie widać, z jakimi problemami boryka się w Polsce służba zdrowia. Autroka zwraca też uwagę na kwestię bezdomności i niewydolności państwa, które nie potrafi zapewnić ludziom godziwego życia.

Adam przeprowadza się do kamienicy, w której mieszka Małgorzata Bogas, która mieszka piętro wyżej. Atrakcyjna sąsiadka jest trzydziestodziewięcioletnią kobietą, która pozornie ma wszystko. Pracuje, jako nauczycielka historii sztuki w liceum, jest lubiana przez swoich uczniów, ma męża zapewniającego jej dostatnie życie i dorastającą córkę. Niestety, na tym kończą się pozytywne aspekty tego obrazka, gdyż tak naprawdę przez większość czasu Małgosia bywa sama. Pola, jej córka zajęta wciąż swoimi sprawami nie jest wsparciem dla matki, natomiast Konrad wiecznie bywa poza domem, tłumacząc się ważnymi spotkaniami biznesowymi. Sprawy prowadzenia domu pozostają na jej głowie.

Pewnego dnia Małgorzata odkrywa, co to są tak naprawdę za spotkania biznesowe i w tym przypadku nie bawi się w kompromisowe rozwiązania, lecz stanowczo rozstrzyga ten problem wyrzucając, dosłownie, męża z domu i ciskając w niego iPadem, którym nieomal uderza wchodzącego po schodach nowego sąsiada. I to jest ten moment, gdy naprawdę zaczynają się dostrzegać. Wcześniej Małgorzata i Adam mijali się kilka razy, ale byli tak zajęci swoimi sprawami, że nie przywiązywali do tych spotkań uwagi.

Ulubionym powiedzeniem naszej bohaterki jest „Mowy nie ma!” używane w momencie, gdy pojawiają się propozycja czy sytuacja, na którą ona nie ma ochoty. Nie jest osobą idealną, popełnia błędy, zachowuje się irracjonalnie, zbyt szybko wyrabia sobie opinię, osądza, ale też potrafi bronić swoich granic. Dzięki temu jest autentyczna, naturalna, więc nie jedna kobieta może się z nią identyfikować. Też ma kompleksy, jest przerażona zbliżającą się czterdziestką, uważa, że najlepsze lata ma za sobą. Jej postać nakreślona została tak, jakby była ona starszą kobietą bez przyszłości. Wyraża swoimi poglądami stanowisko wielu osób, dla których przekroczenie czterdziestu lat życia jest przerażającą barierą. Małgorzata, zastanawia się , czy jest to wiek dojrzały, czy można mówić o niej, jako osobie w średnim wieku. Nie dostrzega, że jest atrakcyjną kobietą, a przed nią pojawiają się nowe szanse i ekscytujące przeżycia. Tymczasem w życiu nic nie jest jednoznaczne, co uświadamia jej Klaudyna, przyjaciółka, z którą zawsze omawia swoje dylematy. 

Klaudyna jest przeciwieństwem Małgorzaty i korzysta z życia pełnymi garściami, zwłaszcza, jeżeli chodzi o mężczyzn. Jednak i ona stwierdza w pewnym momencie, że mając prawie 40 lat może być dla niej za późno na założenie rodziny. Wiele współczesnych kobiet reprezentuje takie podejście uważając, że mają czas na ustabilizowanie się, założenie rodziny, męża i dzieci. Tymczasem, gdy dojrzewa u nich taka opcja, budzi się refleksja, że może być na to wszystko za późno. Klaudyna, jak i inne postacie w tej historii grają w niej role drugoplanowe, ale ich przeżycia są równie fascynujące jak głównych bohaterów.

W tle przyglądamy się wydarzeniom z przeszłości Małgorzaty, które są nam pokazywane w formie wspomnień, natomiast w przypadku Adama jego wcześniejsze doświadczenia pozostają przez dłuższy czas tajemnicą. Poruszane są nie tylko zagadnienia związane z zawodami wykonywanymi przez główne postacie, ale też kwestie dotyczące samotności w związkach, przemijania, zdrady, wypalenia uczuć, opieki nad starszymi osobami i bezdomnymi. Autorka dotyka też świata młodych ludzi, którzy poszukują swojej drogi życiowej, ich relacji z dorosłymi, z rodzicami, których związek się rozpada. Wątkiem, który przeplata się przez całą powieść jest potrzeba bliskości drugiego człowieka, budowania relacji na zaufaniu, szczerości, a motorem napędowym powinna być zawsze miłość i to, co mówi nam nasze serce.

„Każdy miewa w życiu gorsze momenty, 

ale trzeba pamiętać, że w końcu miną.”

„Mowy nie ma!” to bardzo udany debiut pani Żanety Pawlik, która umiejętnie i zgrabnie przeprowadza nas przez poszczególne epizody i wątki, łącząc wszystko w spójną, emocjonalną całość. Napisała powieść, od której trudno było mi się oderwać, doskonale prowadzi wielowątkową fabułę, ukazując różne ścieżki życia, po których kroczymy. Jednocześnie uświadamia, że każdy tworzy swoje życie sam poprzez swoje decyzje, a każde działanie ma swoje konsekwencje, w zależności czy postępowaliśmy zgodnie z własnym sumieniem, kierując się dobrem, czy też uprzykrzając komuś życie swoimi czynami. Doskonale widać to na przykładzie ojca Małgorzaty, który w dzieciństwie stworzył jej piekło, a teraz życie wystawia mu gorzki rachunek.

Docierając do końca tej opowieści żałowałam, że już się skończyła, bo według mnie mogłaby się jeszcze potoczyć dalej. Autorka pokazuje, że gdy tylko otworzymy się na świat i możliwości, jakie nam oferuje, wówczas możemy żyć pełnią życia, które ma zawsze jakieś niespodzianki, bez względu na wiek i okoliczności. Miłość bowiem to uczucie, które nie ma metryki i przychodzi bez względu na okoliczności.

Żaneta Pawlik to pisarka i aktorka teatralna. Fascynatka jazdy na motocyklu. Laureatka XVIII Turnieju Sztuki Recytatorskiej "Promuj Śląsk", na którym zajęła pierwsze miejsce. Odpoczywa w podróży, najchętniej włócząc się z plecakiem po Azji. Chciałaby powiedzieć, że bycie tu i teraz jest jej receptą na szczęście, ale skłamałaby. Nieustannie chce być tam i jeszcze tam.

Książkę przeczytałam, dzięki autorce i wydawnictwu: