„Motyle z Miasta Wolności”
Seria: Gdańskie Historie
Tom pierwszy
Joanna Marat
„Liczy się każdy wspólnie przeżyty dzień.”
Gdańsk to jedno z tych miast, które mają w sobie coś wyjątkowego. Zachwyca turystów z różnych zakątków świata, inspiruje artystów, pisarzy i poetów, a jego ulice skrywają historie, o których można by opowiadać bez końca. To miasto o niezwykle bogatej, ale i niełatwej przeszłości. Było świadkiem wielu przełomowych wydarzeń, które na zawsze zmieniły jego oblicze i losy mieszkańców. Do części z nich zabiera nas Joanna Marat w powieści „Motyle z Miasta Wolności”. Na tle burzliwej historii Gdańska autorka przedstawia losy rodziny Motylów i osób z nią związanych, przeplatając prywatne dramaty bohaterów z wydarzeniami, które odcisnęły piętno na całym mieście.
Na początku poznajemy Michalinę Motyl, gdy w 1981 roku ogłoszono stan wojenny. Dziewczynka nie ma łatwego dzieciństwa. Pewnego dnia matka opuszcza rodzinę i właściwie przestaje interesować się tym, co dzieje się z córką. Dla dziecka jest to ogromny cios, szczególnie że przychodzi w czasie, kiedy najbardziej potrzebuje poczucia bezpieczeństwa i bliskości. Pozostaje pod opieką ojca, Jakuba Motyla, który nie radzi sobie z nową sytuację i rolę rodzica. Pojawia się też wątek miłosny, gdyż Misia pozostaje pod urokiem syna przyjaciółki matki, Michała, który jest starszy o dziewczynki. Ona jednak ma nadzieję, że kiedyś będzie mogła z nim dzielić życie. Nie jest to typowy, przewidywalny motyw romansu przewijający się przez całą powieść. a marzenie Michaliny spełnia się w nieco odmienny, nietypowy sposób, ale wiele lat później.
Ta część powieści ma również sporo klimatu lat 80. i 90. Są Polonezy, Pewexy, telewizory dudniące od przemówień polityków i rzeczywistość, która z dnia na dzień zaczyna się zmieniać. Autorka przypomina nam czasy transformacji, kiedy Polska powoli wkraczała w nowy etap swojej historii. Tło obyczajowe nie jest tu jednak jedynie nostalgicznym dodatkiem. Stanowi ważną część opowieści i pokazuje, w jakich realiach dorastali bohaterowie.
Drugą narratorką jest Bronisława. Przyznam, że początkowo miałam z nią pewien problem, ponieważ pojawia się dość niespodziewanie i nie od razu wiedziałam, kim właściwie jest oraz jaki związek ma z rodziną Motylów. Dopiero z czasem zaczynamy odkrywać kolejne powiązania. Okazuje się, że Bronisława była daleką kuzynką Lotty, matki Jakuba, który w dawnym Gdańsku nosił nazwisko i imię Jacob Gruschke. Bronisława mieszka w Bożepolu, a jej wspomnienia pozwalają nam cofnąć się do czasów, kiedy Gdańsk był jeszcze Danzigiem.
Bronisława wspomina swoją młodość, wojenne doświadczenia i pierwsze lata powojennej rzeczywistości. Szczególnie przejmujące są jej relacje dotyczące 1945 roku, kiedy do miasta wkroczyła Armia Czerwona. To trudny, momentami przerażający obraz wydarzeń, które dla mieszkańców Gdańska oznaczały utratę dotychczasowego świata, strach i walkę o przetrwanie. Nie poznajemy ich jednak z perspektywy podręcznikowej historii, ale oczami kobiety, która sama doświadczyła wojennego piekła. Dzięki temu wielkie wydarzenia historyczne nabierają bardzo osobistego wymiaru.
Nie jest to jednak lektura pozbawiona słabszych stron. Mnie momentami przeszkadzała zbyt rozbudowana, opisowa narracja. Ilość opisów jest przytłaczająca, a narracja wyraźnie zwalnia. Miałam wrażenie, że niektóre fragmenty można było nieco skrócić, nie tracąc przy tym niczego istotnego dla całej historii. Z tego względu czytanie wymagało ode mnie więcej czasu, niż przy innych książkach, ale też uważnego wyławiania ważnych epizodów, które wypełniają kilka wątków fabuły. Mimo to historia kobiet ukazana przestrzeni kilkudziesięciu lat zrobiła na mnie duże wrażenie, a samo połączenie dwóch płaszczyzn czasowych i rodzinnych losów z historią Gdańska uważam za interesujący pomysł.
„Motyle z Miasta Wolności” to poruszająca, wielowątkowa saga rodzinna, otwierająca cykl „Gdańskie historie”. Pani Joanna Marat, zgodnie z tytułem serii, opowiada historię Miasta Wolności, pokazując na tym tle losy ludzi zamieszkujących to miasto. Podejmuje wiele trudnych tematów, wśród których szczególnie mocno wybrzmiewa porzucenie rodziny przez matkę Michaliny i losy Bronisławy. Tematów jest dosyć dużo i nie da się o wszystkich opowiedzieć w recenzji.
Autorka pokazuje, jak mocno przeszłość potrafi wrosnąć w życie człowieka i że czasami, aby zrozumieć teraźniejszość, trzeba najpierw zajrzeć w przeszłość. To również przypomnienie, że za wielkimi wydarzeniami historycznymi zawsze stoją pojedynczy ludzie. Każdy z własną historią, której nie da się sprowadzić do kilku zdań w podręczniku.
Książkę przeczytałam w ramach współpracy z autorkę i wydawnictwem
Data premiery: 25.09.2026r.
Ilość stron: 498
Okładka: miękka
Wymiary: 215 x 140
ISBN: 978-83-8412-928-9
Wydawnictwo: Axis Mundi
Moja ocena: 5/6
